«رفیقانه»؛ پاتوقی برای دختران نسل امروز

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، بعد از التهابات سال‌های اخیر و احساس خلأ جدی در حوزه دختران نوجوان، چند مجموعه فرهنگی در همدان دور هم جمع شدند تا فضایی متفاوت طراحی کنند؛ جایی که نه صرفاً کانون فرهنگی باشد، نه فقط کافه، نه تنها کتابخانه و نه صرفاً مرکز مشاوره. حاصل این ایده، مرکزی به نام «رفیقانه» شد؛ مجموعه‌ای دخترانه که امروز به گفته مسئول آن، سالانه میزبان بیش از ۲۰ هزار نوجوان و خانواده است.

در میان هیاهوی برنامه‌های رسمی و ساختارهای خشک فرهنگی، گاهی فضاهایی شکل می‌گیرند که تلاش می‌کنند با زبان نسل جدید حرف بزنند؛ نه از موضع نصیحت، بلکه از مسیر رفاقت. «رفیقانه» یکی از همین تجربه‌هاست؛ مرکزی دخترانه در همدان که با محور استعدادیابی، آموزش، گفت‌وگو و سرگرمی شکل گرفته و حالا به محلی برای رفت‌وآمد مستمر دختران نوجوان تبدیل شده است.

طاهره خلیلی، مسئول این مرکز، درباره شکل‌گیری «رفیقانه» می‌گوید:«ایده اولیه حدود سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ و بعد از اغتشاشات شکل گرفت. احساس می‌شد در حوزه دختران خلأهایی وجود دارد و باید برای آن فکری شود.»

به گفته او، چند مجموعه از جمله سفیران سلامت روان، دفتر تحکیم خانواده، ستاد نهضت بانوان، کمیته رفیقانه، بنیاد نوجوان و دختران حاج قاسم دور هم جمع شدند تا برای این مسئله راه‌حلی عملی طراحی کنند.

 از یک ایده فرهنگی تا شکل‌گیری یک مرکز دخترانه
نتیجه این هم‌فکری‌ها، طراحی مرکزی شد که قرار بود هم فضای گفت‌وگو باشد، هم محیط رشد و هم بستری برای کشف استعدادها.
خلیلی توضیح می‌دهد:«به این نتیجه رسیدیم که راه‌اندازی یک مرکز استعدادیابی، رشد و خلاقیت در قالب کافه، کافه‌کتاب و فضای گفت‌وگو می‌تواند کمک‌کننده باشد.»
پس از بررسی طرح توسط مجموعه‌های مختلف فرهنگی، اداره کل تبلیغات اسلامی همدان به‌عنوان مهم‌ترین حامی پروژه وارد میدان شد و فضای اصلی مرکز را در اختیار آن‌ها قرار داد.
او می‌گوید:«با کمک روان‌شناسان و مشاوران، ایده‌هایی که داشتیم را وارد مرحله اجرا کردیم.»

 «رفیقانه» دقیقاً چه جور جایی است؟
«رفیقانه» را نمی‌توان در یک تعریف محدود خلاصه کرد. نه فقط کانون فرهنگی است، نه صرفاً کتابخانه یا کافه. مجموعه‌ای است که تلاش می‌کند نیازهای مختلف دختران نوجوان را یک‌جا پاسخ دهد.
در این مرکز، خدمات مختلفی ارائه می‌شود؛ از تست‌های شخصیت و استعدادیابی برای گروه‌های سنی سه سال به بالا تا کلاس‌های مهارت زندگی، سبک زندگی اسلامی، فن بیان، گویندگی و آموزش‌های متنوع دیگر.
در کنار آن، بخش کافه و کافه‌کتاب فعال است و خدماتی مثل برگزاری جشن تولد، جشن تکلیف، اردوهای مدارس و برنامه‌های مادرـ‌دختری ارائه می‌شود.
صبح‌ها معمولاً مدارس به‌صورت اردویی از مجموعه استفاده می‌کنند و عصرها فضا بیشتر در اختیار حضور دوستانه و خانوادگی است؛ البته با حضور اختصاصی بانوان.

از بازی‌های فکری تا آموزش تاب‌آوری
«رفیقانه» تنها بر آموزش رسمی تمرکز ندارد. اتاق بازی، بازی‌های فکری و هیجانی، امکانات واقعیت و برنامه‌های تعاملی نیز بخشی از خدمات مجموعه است.

خلیلی می‌گوید:«ما تلاش می‌کنیم موضوعات روز و نیازهای واقعی نوجوانان را در برنامه‌ها لحاظ کنیم.»
به گفته او، در اردوها و برنامه‌های امسال، موضوع «تاب‌آوری» با رویکرد دینی و اسلامی یکی از محورهای اصلی بوده است. همچنین درباره مسائل تحصیلی، مهارت‌های فردی و بازی‌های هدفمند نیز برنامه‌ریزی شده تا آموزش‌ها صرفاً تئوریک نباشد.

هیئت دخترانه و روایت مذهبیِ نسل جدید
در کنار فعالیت‌های آموزشی و تفریحی، «رفیقانه» بخش مذهبی فعالی هم دارد.
خلیلی توضیح می‌دهد:«هیئت دخترانه در مناسبت‌های مختلف فعال است؛ محرم، اربعین، فاطمیه، میلاد حضرت زهرا(س) و دیگر مناسبت‌ها. ممکن است برنامه هفتگی ثابت نداشته باشیم اما در مناسبت‌ها، جشن‌ها و مراسم مذهبی به‌صورت جدی برگزار می‌شود.»
برای کودکان و خردسالان نیز برنامه‌های اختصاصی طراحی شده و طرح تابستانی مجموعه به‌صورت مستقل اجرا می‌شود.

 وقتی نوجوان‌ها خودشان مربی می‌شوند
یکی از نکاتی که مسئول «رفیقانه» بر آن تأکید دارد، استمرار ارتباط نوجوانان با مجموعه است. بسیاری از دخترانی که روزی به‌عنوان شرکت‌کننده وارد مجموعه شده‌اند، امروز خودشان برگزارکننده کلاس یا کارگاه هستند.
او می‌گوید:«خیلی از بچه‌ها ابتدا در قالب اردو می‌آمدند اما بعد به‌صورت فردی یا دوستانه ارتباطشان را ادامه دادند. الان بعضی از همان نوجوان‌ها خودشان کلاس برگزار می‌کنند یا بخشی از خدمات مجموعه را ارائه می‌دهند.»
به گفته خلیلی، خانواده‌ها نیز بازخوردهای مثبتی داشته‌اند و بارها اعلام کرده‌اند که حضور دخترانشان در این فضا، در رفتار و مهارت‌های آن‌ها تأثیر جدی گذاشته است.

روزهای جنگ و تغییر مسیر فعالیت‌ها
در ایام جنگ، فعالیت‌های «رفیقانه» نیز متناسب با شرایط تغییر کرد. خلیلی می‌گوید:«برنامه‌های میدانی بچه‌ها به سمت فعالیت در محلات هدایت شد و برنامه‌های داخل مرکز هم متناسب با شرایط جنگی طراحی می‌شد.»

دغدغه امروز؛ بقا و توسعه
با وجود استقبال گسترده، مسئول «رفیقانه» می‌گوید ادامه مسیر بدون حمایت دشوار است.
او تأکید می‌کند:«این مرکز الان تقریباً به‌صورت خودگردان اداره می‌شود اما واقعاً هزینه‌ها پاسخگو نیست. ما جدی نیازمند حمایت هستیم تا مجموعه بتواند سرپا بماند.»

به گفته او، برای حفظ جذابیت مجموعه، باید فازهای جدید و امکانات تازه‌ای به آن اضافه شود تا نوجوانان در مراجعات بعدی نیز تجربه متفاوتی داشته باشند.

یکی از برنامه‌های آینده، راه‌اندازی مرکز تخصصی مشاوره نوجوان با دریافت مجوزهای رسمی و امکانات حرفه‌ای‌تر است. همچنین توسعه فضای پذیرایی برای برگزاری گسترده‌تر جشن تکلیف دخترانه و افزایش امکانات سرگرمی نیز در دستور کار قرار دارد.

سالانه بیش از ۲۰ هزار مراجعه‌کننده
خلیلی می‌گوید به‌طور متوسط در روزهای عادی بین ۱۰ تا ۵۰ نفر به مجموعه مراجعه می‌کنند و در برخی برنامه‌ها، تعداد مراجعه‌کنندگان به ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر می‌رسد.
او برآورد می‌کند که تاکنون بیش از ۲۰ هزار نفر از خدمات این مجموعه استفاده کرده‌اند.
در حال حاضر، شش نفر به‌صورت ثابت در مجموعه فعالیت می‌کنند و به‌طور روزانه دست‌کم چهار نفر باید در مرکز حضور داشته باشند تا برنامه‌ها اجرا شود.

 تفاوت «رفیقانه» با مراکز رسمی فرهنگی چیست؟
خلیلی معتقد است مهم‌ترین تفاوت «رفیقانه» با بسیاری از برنامه‌های رسمی فرهنگی، تنوع و طراحی متناسب با ذائقه نوجوان است.
او می‌گوید:«اینجا فقط کانون نیست، فقط کتابخانه نیست، فقط آتلیه یا کافه هم نیست. مجموعه‌ای است که می‌خواهد نیازهای آموزشی، تفریحی، فرهنگی و شخصیتی نوجوان را کنار هم پوشش دهد.»

به باور او، همین تنوع باعث شده نوجوانانی با سلیقه‌ها و نیازهای متفاوت جذب مجموعه شوند؛ یکی برای کلاس، یکی برای مشاوره، دیگری  برای بازی و حتی بعضی فقط برای یک نوشیدنی و فضای دوستانه.